Trening Orlików przed grą 7 na 7: sześć małych gier z wymiarami

W sobotę w terminarzu stoi turniej 7 na 7, a we wtorek zastanawiasz się, co przed nim trenować. Najprostsza odpowiedź to gra 7 na 7 na całym boisku. Przykładowe konspekty PZPN dla Orlików dają jej pół godziny i tyle samo czasu małej grze. Niemiecki DFB idzie dalej: w tym wieku żadna gra na treningu nie ma być większa niż 4 plus bramkarz na 4 plus bramkarz.

Ten artykuł pokazuje, co z tego wynika dla treningu twoich Orlików, czyli roczników U10 i U11. Dostajesz:

• uzasadnienie małych gier w czterech liczbach DFB
• budowę jednostki treningowej według PZPN i według DFB, z minutami
• sześć małych gier z wymiarami pola, liczbą dzieci i czasem, ułożonych według tego, czego gra 7 na 7 wymaga od dzieci
• gotową jednostkę dla 16 dzieci
• to, co wiadomo o grze głową w tym wieku

Jeśli twój związek gra 6 na 6 na boisku typu Orlik, wszystko poniżej też się przyda, bo każda z tych gier jest mniejsza niż oba formaty. Przepisy, wymiary i ustawienia znajdziesz w artykule o ustawieniu 7 na 7 w kategorii Orlik.

Dlaczego do 7 na 7 trenujesz w małych grach

Polski związek mówi to ogólnie. Podręcznik trenera piłki nożnej dzieci, wydany przez PZPN dla trenerów Skrzatów, Żaków i Orlików, stwierdza, że większą część jednostki zajmują gry, a liczebność drużyn w tych grach nie powinna być zbyt wysoka. Najlepiej, gdy gra się 4 na 4.

Liczby do tej zasady podaje niemiecki DFB w dokumencie „Trainingsphilosophie Deutschland”, który opisuje trening od najmłodszych do juniorów. Związek porównuje tam obie formy i liczy, co pojedyncze dziecko przeżywa w 32 minutach czystej gry:

Na dużym boisku dziecko przez większość czasu stoi daleko od piłki. W dniu meczu nie da się tego uniknąć, a na treningu to stracony czas. DFB wyciąga z tych liczb trzy zasady dla swojej kategorii E, czyli odpowiednika Orlika:

• Górna granica. Żadna gra na treningu nie jest większa niż 4 plus bramkarz na 4 plus bramkarz.
• Kilka pól jednocześnie. Tylko wtedy grają wszystkie dzieci i nikt nie stoi w kolejce.
• 48 minut w tygodniu. Tyle czystego czasu gry w małych formach ma dostać co najmniej każde dziecko od U8 do U16.

To są zasady niemieckie. PZPN takiej granicy nie stawia i w swoich konspektach dla Orlika przewiduje także grę 7 na 7. Wspólny jest kierunek: duża gra nie znika z treningu, tylko rozkładasz ją na zadania. Rozegrać z bramkarzem, obsadzić szerokość i głębię, wygrać pojedynek, wykończyć akcję, przejść do obrony po stracie i do ataku po odbiorze. Dla każdego z tych zadań jest mała gra, w której pojawia się ono co kilka sekund.

Jak zbudowana jest jednostka treningowa Orlików

Zacznij od tego, co publikuje PZPN. W cyklu „Łączy Nas Trening” grupa robocza związku udostępniła w 2022 roku przykładowe konspekty dla kategorii Orlik, rozpisane na 90 minut i 14 dzieci:

Podręcznik trenera piłki nożnej dzieci, który PZPN wydał w 2018 roku, proponuje dla Żaków i Orlików podobny rytm, tylko bez dużej gry. W jego wariancie A jednostka ma cztery fazy: rozgrzewkę z piłką i koordynacją (15 do 20 minut), pierwszą fazę gry 2 na 2 lub 3 na 3 (15 do 20 minut), fazę techniczną z grą 1 na 1 (20 do 25 minut) i drugą fazę gry w małych drużynach, na przykład 4 na 4 (20 do 25 minut). Wariant B łączy obie fazy gry w jedną, trwającą 40 do 45 minut.

O liczbie treningów w tygodniu polskie źródła mówią trzy rzeczy:

• Podręcznik PZPN uznaje dwie jednostki w tygodniu za optymalne, z których jedna niemal w całości należy do swobodnej gry. Jeśli możliwa jest tylko jedna, ma trwać około 90 minut.
• Ten sam podręcznik zauważa, że większość drużyn dziecięcych trenuje raz lub dwa razy w tygodniu, i nazywa to zdecydowanie za małą dawką, którą ma uzupełniać swobodna gra poza klubem.
• Program Certyfikacji PZPN wymaga od szkółek na poziomie brązowym w kategorii Orlik co najmniej trzech treningów w mikrocyklu tygodniowym. To warunek certyfikatu, a nie przepis dla każdego klubu.

Dla porównania struktura niemiecka. „Najlepsza jednostka treningowa” DFB ma cztery bloki:

W blokach gry każde dziecko gra kilka razy po trzy do czterech minut, a potem ma jedną do dwóch minut przerwy. Do bloku pośredniego trafia to, co w grze zdarza się zbyt rzadko, by się w tym poprawić. Zbiór treningowy związku z Południowej Badenii (Südbadischer Fußballverband) mieści się w 80 minutach i dzieli je na cztery fazy po 20 minut: grę ogólną lub małą grę, ćwiczenie, małą grę i grę swobodną. DFB i związek badeński zalecają dwa treningi piłkarskie w tygodniu.

Sześć gier poniżej pasuje do części głównej konspektu PZPN, do faz gry z podręcznika i do bloków DFB. Pięć pochodzi ze zbioru związku z Południowej Badenii, jedna z hiszpańskiego planu tygodniowego dla dziewięciolatków.

Gra 1: rozegranie od bramkarza

W Żaku bramkarz był blisko gry. Na boisku Orlików między nim a linią środkową leży dużo przestrzeni, a rzut od bramki wykonuje on według Unifikacji PZPN dowolnie: może podać albo sam wprowadzić piłkę do gry. Wznowienie od bramki staje się pierwszym zadaniem, które jest dla dzieci nowe.

Dokładnie do tej sytuacji zbiory niemieckich związków nie mają osobnej gry z wymiarami. Ta pochodzi z planu tygodniowego hiszpańskiej szkoły trenerów AFOPRO dla kategorii Benjamín, w której ośmio- i dziewięciolatki grają w piłkę siedmioosobową.

Organizacja: Pole 40 na 30 metrów. Na jednej linii końcowej stoi bramka z bramkarzem, na drugiej dwie małe bramki. Dwoje dzieci rozgrywa, dwoje atakuje.

Przebieg: Bramkarz zaczyna od piłki stojącej i podaje do jednego z rozgrywających. Jedno dziecko pokazuje się z boku, drugie szuka wolnej przestrzeni w środku. Oboje próbują trafić do jednej z małych bramek. Jeśli dwójka rywali odbierze piłkę, strzela na dużą bramkę, a rozgrywający bronią razem z bramkarzem. Po każdym golu gra zaczyna się znów od bramkarza.

Czas: Dwie serie po osiem minut, między nimi trzy minuty przerwy. Potem pary zamieniają się zadaniami.

Na co zwracasz uwagę: Pierwszy kontakt idzie do przodu, ciało jest otwarte w stronę boiska. Przed własną bramką nikt nie podaje w poprzek przez środek.

Na początek: Rywale ruszają dopiero wtedy, gdy dziecko, do którego podano, dotknie piłki. Pierwsze podanie ma dzięki temu zawsze czas.

Jakiej techniki twój bramkarz do tego potrzebuje i jak ją ćwiczyć bez osobnego trenera, opisuje artykuł o treningu bramkarza bez trenera bramkarzy.

Gra 2: 3 na 3 w głąb z neutralnymi

Większe boisko kusi, by wszystkie dzieci biegły do piłki. Ta gra nagradza coś odwrotnego: wykorzystanie boku i podanie za ostatnią linię.

Organizacja: Pole 26 na 20 metrów. Strefa środkowa ma 12 metrów długości, przed nią i za nią leży po jednej strefie końcowej z małą bramką. Ośmioro dzieci: 3 na 3 i dwoje neutralnych przy liniach bocznych strefy środkowej.

Przebieg: Gra zaczyna się w strefie środkowej. Do neutralnych wolno podawać, mają dwa kontakty i sami mogą zagrywać do stref końcowych. Punkt dostaje drużyna, która zagra podanie w głąb, przyjęte przez partnera w strefie końcowej. Gol po takim podaniu daje kolejny punkt.

Czas: Dwie do trzech minut, potem zmiana zadań.

Na co zwracasz uwagę: Kto stoi z przodu, startuje do strefy końcowej, gdy partner podnosi głowę. Podanie przez bok otwiera środek.

Wariant: Linia między strefą środkową a końcową działa jak linia spalonego. W Orliku spalony nie obowiązuje, więc ten wariant ma sens dopiero w ostatnich miesiącach przed przejściem do Młodzika.

Gra 3: 1 na 1 z przejściem do obrony

Więcej przestrzeni oznacza więcej pojedynków, w których w pobliżu nie ma partnera. Ta gra łączy drybling z chwilą zaraz po nim.

Organizacja: Pole 20 na 8 metrów, na każdej linii końcowej bramka z bramkarzem. Dwie drużyny ustawiają się z piłkami obok bramek. Co najmniej czworo dzieci.

Przebieg: Dziecko z pierwszej drużyny wprowadza piłkę w pole i strzela na bramkę naprzeciwko. W chwili strzału w pole rusza z piłką dziecko z drugiej drużyny. Pierwsze dziecko staje się obrońcą. Jeśli odbierze piłkę, kontruje na drugą bramkę. Tak gra toczy się bez przerw.

Na co zwracasz uwagę: Po strzale nie ma patrzenia. Obrońca ustawia się bokiem i kieruje drybling na zewnątrz.

Warianty: Stałe pary, żeby przeciw sobie grały dzieci o podobnej sile. Albo rosnąca liczba: po pierwszym strzale startuje dwoje dzieci, potem dwoje na troje, potem czworo na troje.

Zwody, którymi twoje dzieci mijają rywala w pojedynku, ćwiczysz z ćwiczeniami dryblingu dla U9 do U11.

Gra 4: wyjście na pozycję i strzał

Pięć strzałów w 32 minutach: tyle według liczb DFB zostaje dziecku w grze 7 na 7. Ta gra daje w minutę więcej strzałów, a każdy z nich powstaje przeciw rywalowi. Pasuje do fazy technicznej albo bloku pośredniego.

Organizacja: Pole 20 na 15 metrów, dwie bramki 5 na 2 metry z bramkarzami. W polu stoją napastnik i obrońca. Ty stoisz z boku z co najmniej pięcioma piłkami. Co najmniej czworo dzieci, z czego dwoje w bramkach.

Przebieg: Napastnik odrywa się od obrońcy, dostaje od ciebie podanie i strzela na jedną z dwóch bramek. Zaraz potem żąda następnej piłki. Obrońca próbuje nie dopuścić do strzałów.

Czas: Minuta, potem zamiana ról.

Na co zwracasz uwagę: Najpierw od piłki, potem do piłki. Napastnik pokazuje ręką, gdzie chce dostać podanie.

Warianty: Piłki zagrywają partnerzy rozstawieni wokół pola. Jeśli obrońca odbierze piłkę, kontruje na drugą bramkę.

Jeśli twoja drużyna w ogóle trafia za rzadko, zwykle stoi za tym jedna z pięciu przyczyn. Opisują je, razem z trzema krótkimi formami, ćwiczenia na strzelanie dla dzieci.

Gra 5: ataki w przewadze i w osłabieniu

W meczu stosunek liczbowy zmienia się bez przerwy. Raz atak idzie trzech na jednego, raz stoi przed nim czterech obrońców. W tej grze ustalasz go jednym okrzykiem.

Organizacja: Pole 26 na 20 metrów z bramką 5 na 2 metry i bramkarzem na jednej linii końcowej oraz dwiema małymi bramkami na drugiej. Co najmniej ośmioro dzieci: trzech napastników, czterech obrońców, bramkarz. Każdy obrońca ma numer i własne miejsce startu przy linii pola.

Przebieg: Trzech napastników rusza na bramkę z bramkarzem. Ty wołasz jeden, dwa, trzy albo cztery numery i ci obrońcy wbiegają w pole. Jeśli odbiorą piłkę, kontrują na małe bramki.

Czas: Zamiana ról po ustalonej liczbie ataków. Sześć to dobry początek.

Na co zwracasz uwagę: W przewadze szukać wolnego partnera, w osłabieniu przyjąć pojedynek. Po stracie napastnicy od razu gonią piłkę.

Wariant: Wołasz tylko liczbę. Obrońcy sami ustalają, kto biegnie.

Cztery okrzyki, które pomagają w tym dzieciom, i trzy kolejne formy znajdziesz w artykule o grze w przejściu w piłce młodzieżowej.

Gra 6: 4 na 4 w czterech strefach

Ta gra jest najbliżej 7 na 7, choć bierze w niej udział tylko dziesięcioro dzieci. Zmusza drużynę do trzymania szerokości i głębi i za każdym razem zaczyna się od rozegrania.

Organizacja: Pole 26 na 20 metrów, dwie bramki z bramkarzami. Stożki dzielą pole na dwie strefy boczne wzdłuż linii bocznych oraz na przednią i tylną połowę środka. W każdej strefie stoi po jednym dziecku z każdej drużyny. Dziesięcioro dzieci.

Przebieg: Gra się 4 na 4, podania idą przez wszystkie strefy, ale każde dziecko zostaje w swojej. Gole liczą się z każdego miejsca. Po golu gra zaczyna się od bramkarza drużyny, która go straciła.

Czas: Krótkie serie po dwie do trzech minut, bo w każdej strefie bez przerwy trwa pojedynek. Potem wszyscy przesuwają się o jedną strefę.

Na co zwracasz uwagę: Kto w swojej strefie zostaje za plecami rywala, nie dostanie piłki. Dzieci w strefach bocznych pokazują się tak, by bramkarz mógł zagrać do nich po ziemi.

Warianty: Do bramkarza wolno podać tylko raz w każdym ataku. W posiadaniu piłki dzieci mogą zamieniać się strefami, o ile każda zostaje obsadzona.

Jednostka dla 16 dzieci na 90 minut

Z sześciu gier da się zbudować jednostkę według struktury DFB. Poniższa propozycja liczy 14 zawodników z pola i dwóch bramkarzy.

Dziadek pochodzi z tego samego zbioru co gry od 2 do 6. Jego dodatkowa zasada pasuje do tematu: po stracie troje dzieci ma pięć sekund na odzyskanie piłki i dopiero potem następuje zamiana.

Jeśli wolisz trzymać się konspektu PZPN, zostaw część wstępną i pierwszy blok, a ostatnie 30 minut oddaj grze 7 na 7 albo 6 na 6, tak jak w przykładzie związku. Grę 4 przenosisz wtedy na koniec jako konkurs.

Dwie rzeczy ułatwiają organizację. Połóż obok każdego pola zapasowe piłki, żeby żadna gra nie czekała na tę wybitą daleko. I pozwól dzieciom samym pilnować swoich gier. Nie każde pole potrzebuje przez cały czas trenera, a sędziego dzieci nie potrzebują wcale.

W następnym tygodniu zamieniasz grę 2 na grę 1, a grę 6 na grę 5. Budowa jednostki zostaje ta sama i dzieci znają przebieg.

Gra głową w Orliku: co mówią związki

W żadnej z sześciu gier nie ma uderzenia piłki głową. To zamierzone. Małe pola, małe bramki i mało wysokich piłek same ograniczają liczbę takich zagrań do minimum.

W polskich przepisach nie znajdziesz na ten temat nic. Unifikacja PZPN dla kategorii Orlik nie ma wiersza o grze głową, więc w meczu jest ona dozwolona. Osobnych, ogólnie dostępnych zaleceń PZPN dotyczących gry głową u dzieci przy pisaniu tego artykułu nie udało się znaleźć.

Najbliżej tematu jest Podręcznik trenera piłki nożnej dzieci, który PZPN wydał w 2018 roku jako przekład pracy niemieckich autorów. Wynikają z niego trzy wskazówki:

• To jeszcze nie ten wiek. Nauczanie uderzenia piłki głową nie ma według podręcznika istotnego znaczenia między 6. a 10. rokiem życia, a układ kostny dziecka nie pozwala na intensywny trening.
• Tylko formy zabawowe. Uderzeń z wyskoku i ćwiczeń z piłką na wahadle w kategoriach Żak i Orlik się nie stosuje.
• Bez ciężkich i twardych piłek. Zamiast nich balony i lekkie piłki, podrzucane ręką i odbijane czołem.

Niemiecki DFB mówi dziś to samo w formie zaleceń, bez zakazu: gra głową nie ma być w tym wieku akcentem treningu, powtórzeń ma być mało, piłki lekkie i na początku rzucane ręką.

Cztery błędy w treningu przed 7 na 7

Cztery błędy, przed którymi związki ostrzegają albo które wynikają z ich liczb:

• Cały trening w 7 na 7. Wygląda to jak przygotowanie do meczu, a daje każdemu dziecku jedną czwartą kontaktów z piłką. Konspekt PZPN daje dużej grze 30 minut, DFB nie daje jej wcale. Godzina gry siedmiu na siedmiu nie mieści się w żadnym z tych wzorów.
• Jedna stacja, jedna kolejka. Jeśli dziesięcioro dzieci stoi, by raz strzelić, trenuje dwoje. Lepiej wyznacz drugie pole.
• Podpowiadać każdą decyzję. „Strzelaj!” i „Podaj!” zabierają dziecku decyzję, której ma się nauczyć. Podaj zasadę gry, a potem się wycofaj.
• Stawiać w centrum treści z dużego boiska. Badeński zbiór wymienia jako akcenty tego wieku drybling, podanie, przyjęcie z piłką i strzał, a PZPN opisuje Orlika jako etap rozwoju techniki indywidualnej. Wyuczone schematy i serie uderzeń głową do tego nie należą.

Od treningu do pierwszego turnieju 7 na 7

Do gry 7 na 7 nie potrzebujesz osobnego programu. Wystarczy rozłożyć pięć zadań dużej gry na małe gry. Prowadź je na dwóch polach jednocześnie i zostaw decyzje dzieciom. Budowa jednostki zostaje co tydzień ta sama, zmieniają się tylko gry.

Co z tego dociera do meczu, widać najlepiej tam, gdzie nikt nie liczy punktów. Unifikacja PZPN i tak przewiduje dla Orlików turnieje i mecze towarzyskie. Wystarczy popołudnie z dwoma lub trzema sąsiednimi klubami: krótkie mecze, każdy z każdym. Tam zobaczysz, czy bramkarz otwiera grę po ziemi i czy ktoś startuje w głąb.

Źródła

Budowa jednostki pochodzi z materiałów PZPN i DFB, pięć z sześciu gier ze zbioru związku z Południowej Badenii, jedna od hiszpańskiej szkoły trenerów. Tam, gdzie informacja nie pochodzi ze źródła, tylko została dodana na potrzeby tego artykułu, jest to zaznaczone niżej.

1. Polski Związek Piłki Nożnej (2018). Podręcznik trenera piłki nożnej dzieci. Autorzy: Ulf Drewes, Bernhard Merkel, przekład wydany przez PZPN. Źródło zasady małych drużyn i gry 4 na 4, wariantów A i B jednostki treningowej, uwag o liczbie treningów w tygodniu, pola do turnieju 4 na 4 oraz wskazówek o uderzeniu piłki głową.
2. Polski Związek Piłki Nożnej, Grupa Robocza PZPN (maj 2022). Konspekt treningowy, kategoria Orlik, zajęcia nr 2. Cykl „Łączy Nas Trening”. Źródło podziału 90 minut na część wstępną, grę 3 na 3 i 4 na 4, grę 7 na 7 i część końcową.
3. Polski Związek Piłki Nożnej (marzec 2022). Wytyczne do tworzenia autorskich programów szkolenia dla szkółek piłkarskich ubiegających się o Certyfikat PZPN. Źródło minimalnej liczby trzech treningów w mikrocyklu dla Orlika na poziomie brązowym.
4. Polski Związek Piłki Nożnej (od sezonu 2023/2024). Unifikacja szkolenia PZPN. Źródło rzutu od bramki, braku spalonego, bramek 5 na 2 metry i formuły turniejów w kategorii Orlik oraz stwierdzenia, że przepisy nie ograniczają gry głową.
5. Polski Związek Piłki Nożnej (wydanie z 2016 roku). Unifikacja organizacji współzawodnictwa i szkolenia dzieci i młodzieży w piłce nożnej. Źródło opisu Orlika jako etapu rozwoju techniki indywidualnej.
6. Deutscher Fußball-Bund (bez daty, z odniesieniem do lata 2024). Trainingsphilosophie Deutschland. Źródło czterech bloków jednostki, górnej granicy 4 plus bramkarz na 4 plus bramkarz, tabeli akcji w grze 3 na 3 i 7 na 7, 48 minut czystej gry w tygodniu i zalecenia dwóch treningów.
7. Südbadischer Fußballverband i SC Freiburg (bez daty). Auf dem Platz: Trainingssammlung für den Kinderfußball, E-Jugend, Phase 3, Kleine Spielformen. Źródło czterech faz po 20 minut, dwóch treningów w tygodniu, akcentów tego wieku, uwagi o okrzykach, dziadka 3 na 1 i gier od 2 do 5. Przypisanie tych gier do zadań gry 7 na 7 jest dodatkiem tego artykułu, sam zbiór go nie zawiera.
8. Südbadischer Fußballverband i SC Freiburg (bez daty). Auf dem Platz: E-Jugend, Phase 4, Freie Spielform. Źródło gry 6, zasady o wielkości pola oraz uwag o zapasowych piłkach i grze bez sędziego. Czas dwóch do trzech minut i przesuwanie stref są dodane, źródło pisze o „krótkich seriach”.
9. AFOPRO, Academia de Formación de Profesionales del Fútbol (25 kwietnia 2018). Microciclo completo de entrenamiento: salida de balón en etapa benjamín. Źródło gry 1, w oryginale „Salida de balón 2 x 2 + portero”. Uproszczenie na początek nawiązuje do zadania „Superar presión en zona de iniciación” z tego samego planu.
10. Deutscher Fußball-Bund (stan na wrzesień 2024). Wettbewerbsformen im Kinderfußball, Altersklassen U6 bis U11. Źródło zdań o grze głową na treningu i o wpływie małych pól.
11. Deutscher Fußball-Bund (bez daty). Kopfballspiel. Źródło niemieckich zaleceń do treningu gry głową.
12. The Football Association (bez daty). Heading in football. Źródło regulacji w Anglii.
13. US Youth Soccer (23 czerwca 2026). Policy on Players and Playing Rules, Rule 305. Źródło regulacji w USA.

Podręcznik PZPN i konspekty „Łączy Nas Trening” są starsze niż obecna Unifikacja, ale związek nadal je udostępnia. Wymiary sześciu gier pochodzą ze źródeł niemieckich i hiszpańskiego. W przeczytanych materiałach PZPN jedynym wymiarem dla małej gry jest pole do turnieju 4 na 4 z podręcznika. Jednostka dla 16 dzieci jest propozycją tego artykułu według struktury DFB. Zbiorów treningowych związków wojewódzkich na potrzeby tego artykułu nie sprawdzano.